Spreekt je therapeut jouw 'taal'?

Waarom een ‘klik’ met je therapeut niet over de diagnose gaat, maar over jouw 'menstype'. 

“Ik kreeg een goed bedoelde uitleg over mijn denkschema’s, maar ik voelde me totaal onbegrepen en alleen.”

Deze uitspraak van een cliënt bleef me bij. Het raakte precies de kern van wat in veel behandeltrajecten misgaat: we stemmen therapie af op de diagnose, maar vergeten ondanks al onze kennis en ervaring de persoon die tegenover ons zit.

In de GGZ gebruiken we vaak een medisch model: iemand meldt zich met klachten, we stellen een diagnose, en daar hoort een bewezen effectieve behandeling bij. Dat werkt soms – maar zeer regelmatig ook niet. Dan voelt het alsof de vorm van therapie niet klopt. Alsof de therapeut niet echt aansluit. Terwijl die aansluiting – de beruchte 'klik' – misschien wel de belangrijkste voorspeller van succes is. Maar waar zit ‘m die klik dan in?

Eén (slechts één!) perspectief daarop is de innerlijke 'taal' die iemand spreekt. En dan bedoel ik niet Nederlands, maar de taal uit iemands innerlijke wereld: hoe iemand denkt, voelt, betekenis geeft en problemen ervaart.

Jouw innerlijke taal: de lens van het Holland-model
Het Holland-model – ook bekend als RIASEC of PAKSOC – beschrijft zes menstypes:

1. Realistisch (praktisch/doeners)
2. Intellectueel (analytisch/onderzoekend)
3. Artistiek (creatief/expressief)
4. Sociaal (behulpzaam/empathisch)
5. Ondernemend (actiegericht/leiderschap)
6. Conventioneel (gestructureerd/ordelijk)

In de beroepskeuzepsychologie is dit model al decennialang bewezen effectief. Maar het reikt verder: het zegt ook iets over hoe mensen leren, communiceren en dingen verwerken. De één verwerkt verdrietige situaties en pijn door er een lied over te schrijven of een schilderij bij te maken en de ander door dingen logisch op een rij te zetten en te analyseren. Dat zou meer implicaties voor therapie moeten hebben: wat voor therapiestijl en methodiek past bij jou?

De zes menstypes zeggen daar iets over. Hier zijn ze:

---

📘 1. Realistisch (doeners)
Kenmerken: praktisch, concreet, gericht op doen en ervaren.
Voorkeurstaal: actie, tastbaarheid, duidelijkheid.

Passende therapieën en methodieken:

• Gedragstherapie (BT): gericht op observeerbaar gedrag en verandering.
• ACT met nadruk op ervaringscomponent (Acceptance and Commitment Therapy).
• Lichaamsgerichte therapieën: zoals psychomotorische therapie of sensorimotor psychotherapy.

Voorbeeld
Jan, een automonteur met burn-outklachten, knapt op van PMT omdat hij voelt wat stress doet in zijn lijf, in plaats van erover te praten.

Wetenschappelijke aanwijzingen
Onderzoek toont aan dat praktisch ingestelde cliënten meer baat hebben bij gedragsmatige en ervaringsgerichte interventies (Beutler et al., 2004).

---

📊 2. Intellectueel (denkers)
Kenmerken: nieuwsgierig, abstract-denkend, analytisch.
Voorkeurstaal: theorie, logica, inzicht.

Mogelijk passende therapieën en methodieken:

• Cognitieve gedragstherapie (CGT): patronen herkennen, gedachten uitdagen.
• Metacognitieve therapie (MCT): reflectie op denkprocessen.
• Psycho-educatie & schema’s: verklaringsmodellen en structuur.

Voorbeeld
Emma, een wetenschapper met angstklachten, krijgt grip op haar paniek via CGT waarbij zij leert haar catastrofale gedachten te doorzien.

Wetenschappelijke aanwijzingen
Analytisch ingestelde mensen blijken significant beter te reageren op cognitieve en inzichtgerichte therapieën (Norcross, 2011).

---

🎨 3. Artistiek en metaforisch (creatieve geesten)
Kenmerken: expressief, gevoelig, intuïtief, zoekt zingeving.
Voorkeurstaal: beeld, verhaal, metafoor.

Mogelijk passende therapieën en methodieken:

• Narratieve therapie: betekenis geven aan levensverhaal.
• Kunstzinnige therapie: muziek, beeldend, drama.
• Existentiële therapie: zingeving, vrijheid, verantwoordelijkheid.

Voorbeeld
Lotte, een illustrator, herontdekt zichzelf via beeldende therapie waarin ze haar angst verbeeldt als een steeds veranderend landschap.

Aanwijzingen
Hoge 'Openheid voor ervaring' (Big Five) – vaak gekoppeld aan artistieke types – voorspelt positieve respons op ongestructureerde, expressieve therapieën (Soldz & Vaillant, 1999)

---

🤝 4. Sociaal (helpers)
Kenmerken: empathisch, relationeel, hulpvaardig.
Voorkeurstaal: dialoog, verbinding, erkenning.

Mogelijk passende therapieën en methodieken:

• Cliëntgerichte therapie (Rogeriaans): empathie en onvoorwaardelijke acceptatie.
• Interpersoonlijke therapie (IPT): gericht op relatiepatronen.
• Groepstherapie of systemisch werk.

Voorbeeld
Ahmed voelt zich voor het eerst gezien in een therapie, waar hij in de therapeutische relatie leert dat zijn patroon van zorgen voor anderen voortkomt uit angst om buitengesloten te worden.

Wetenschappelijke aanwijzingen
Sociaal ingestelde mensen reageren beter op therapieën die gericht zijn op verbinding en erkenning (Barrett-Lennard, 1998).

---

📈 5. Ondernemend (leiders)
Kenmerken: doelgericht, energiek, overtuigend.
Voorkeurstaal: actie, prestatie, doelen.

Mogelijk passende therapieën en methodieken:

• Coaching en oplossingsgerichte therapie: korte termijn, resultaatgericht.
• Motiverende gespreksvoering (MI): versterken van motivatie.
• Narratieve toekomstgerichte technieken.

Voorbeeld
Patrick, een jonge ondernemer met stressklachten, raakt gemotiveerd door oplossingsgerichte coaching waarin hij zijn eigen waarden opnieuw definieert.

Aanwijzingen
Ondernemende types scoren hoog op extraversie en assertiviteit, en reageren goed op actiegerichte benaderingen (Norcross & Wampold, 2011).

---

📂 6. Conventioneel (structuurbewakers)
Kenmerken: gestructureerd, precies, betrouwbaar.
Voorkeurstaal: overzicht, duidelijkheid, stappenplan.

Suggesties therapieën en methodieken:

• CGT met vast behandelprotocol.
• Stap-voor-stap aanpak zoals in gedragstherapie.
• Mindfulness met gestructureerde opbouw.

Voorbeeld
Marieke, een boekhoudster met somberheidsklachten, vindt houvast in een CGT-schema waarin ze haar negatieve gedachten en gedragingen systematisch leert ombuigen.

Onderbouwing
Structuurgerichte mensen voelen zich veiliger bij protocollaire, voorspelbare therapieën (Beutler & Harwood, 2000).

---

Waarom klikt het soms níét?
Een mismatch in 'taal' is een belangrijke reden waarom therapie soms niet werkt. Het ligt niet aan jouw motivatie, en niet per se aan de therapeut. Jullie spreken gewoon een andere binnenwereldtaal. En dat frustreert, remt groei, en kan je zelfvertrouwen ondermijnen.

​Stel dat jij een artistiek menstype bent (je zoekt in beelden en verhalen naar de essentie van jezelf en je gevecht) en je therapeut is meer een conventioneel menstype (hij denkt in logische schema's en structuren en werkt meer protocollair), dan worden je schrijfsels, je tekeningen of schilderijen niet 'begrepen'. Ze worden getoetst aan een protocol of ingepast in een schema wat een erg 'onbegrepen' gevoel geeft.

Omgekeerd kan een goede klik voelen als thuiskomen. Alsof iemand voor het eerst écht hoort wat jij bedoelt. Van dezelfde planeet komt. Je taal spreekt.

Maar ook hier een kanttekening
Een te sterke klik kan leiden tot blind begrip, gebrek aan uitdaging of zelfs idealisering. Een goede therapeut is geen ‘soulmate’, maar een gids die jouw taal spreekt én je eventueel uitdaagt er een tweede bij te leren.

Tot slot: therapie op jouw golflengte
Als je therapie hebt geprobeerd en het werkte niet, durf dan te vragen: "Werd er wel gewerkt in mijn taal?"
Jouw persoonlijkheid – en dus jouw voorkeursstijl – mag leidend zijn in therapie.

Dat betekent: niet alleen kijken naar de diagnose, maar naar wie je bent.
Niet alleen naar wat je mist, maar ook naar hoe je denkt, voelt, groeit en pijn verwerkt.
Niet alleen naar de klacht, maar ook naar de stijl en de taal van je binnenwereld.